ඉරානයේ න්‍යෂ්ඨික පිපිරීමක අවදානම පෙන්වයි! වහාම නතර කරන්නැයි ජාත්‍යන්තර න්‍යෂ්ඨික අධිකාරිය කියයි

ඉරානයේ දකුණු දිග ප්‍රදේශයේ පිහිටි මෙගාවොට් 1,000ක ධාරිතාවයකින් යුත් බුෂෙහ්ර් න්‍යෂ්ටික බලාගාරය ආසන්නයට එල්ල වන ප්‍රහාර වහාම නතර කළ යුතු බව ජාත්‍යන්තර පරමාණුක බලශක්ති ඒජන්සිය පවසයි. ඇමරිකා-ඊශ්‍රායල සහ ඉරාන ගැටුම් ආරම්භ වූ දා සිට මේ දක්වා මෙම බලාගාරය අවට ප්‍රදේශය ඉලක්ක කරගනිමින් අවස්ථා හතරකදී ප්‍රහාර එල්ල වී තිබේ.

අප්‍රේල් 5 වන දින ලබාගත් නවතම චන්ද්‍රිකා ඡායාරූප විශ්ලේෂණය කිරීමෙන් අනතුරුව IAEA තහවුරු කර ඇත්තේ, මෑතකදී එල්ල වූ එක් ප්‍රහාරයක් බලාගාරයේ ආරක්ෂිත සීමාවේ සිට මීටර් 75ක් (අඩි 246ක්) තරම් ඉතා ආසන්නයෙන් පතිත වී ඇති බවයි. බලාගාරයට මෙතෙක් සෘජු හානියක් සිදුව නොමැති වුවද, බලාගාරය ආසන්නයේ සිදුවන මෙවැනි යුධමය ක්‍රියාකාරකම් දැඩි අවදානමක් මතු කරන බව එම ආයතනය පෙන්වා දෙයි.

IAEA හි අධ්‍යක්ෂ ජනරාල් රෆායෙල් ග්‍රොසි (Rafael Grossi) අවධාරණය කළේ බුෂෙහ්ර් බලාගාරය යනු විශාල වශයෙන් න්‍යෂ්ටික ඉන්ධන ගබඩා කර ඇති ක්‍රියාකාරී මධ්‍යස්ථානයක් බවයි.

“මෙවැනි ස්ථානයක් අසල සිදුවන ප්‍රහාරයකින් බරපතල විකිරණශීලී අනතුරක් සිදුවිය හැකියි. එහි අහිතකර ප්‍රතිඵල ඉරානයේ ජනතාවට සහ පරිසරයට පමණක් නොව, ඉන් ඔබ්බට පවා විහිදී යා හැකියි. න්‍යෂ්ටික මධ්‍යස්ථානයක් හෝ ඒ අවට ප්‍රදේශ කිසිවිටෙකත් ප්‍රහාරයන්ට ලක් නොවිය යුතුයි,” යැයි ඔහු පැවසීය.

ගැටුම් පවතින අවස්ථාවක න්‍යෂ්ටික ආරක්ෂාව සහ සුරක්ෂිතතාව තහවුරු කිරීම සඳහා වන ‘අත්‍යවශ්‍ය මූලධර්ම 7’ (7 indispensable pillars) සම්පූර්ණයෙන්ම ගරු කරන ලෙස අධ්‍යක්ෂ ජනරාල්වරයා සියලුම පාර්ශවයන්ගෙන් නැවතත් ඉල්ලා සිටියි. ඉලක්කය කුමක් වුවත්, න්‍යෂ්ටික බලාගාරයක් ආසන්නයේ සිදුකරන ඕනෑම හමුදා ක්‍රියාවක් ලෝකවාසී සැමගේ ආරක්ෂාවට තර්ජනයක් බව ඔහු වැඩිදුරටත් සඳහන් කළේය.

බුෂෙහ්ර් වැනි මෙගාවොට් 1,000ක ධාරිතාවයකින් යුත් සක්‍රීය න්‍යෂ්ටික බලාගාරයක සිදුවන අනතුරක් යනු හුදෙක් එක් ප්‍රදේශයකට පමණක් සීමා වන පිපිරීමක් නොවේ; එය දශක ගණනාවක් පුරා පවතින ගෝලීය මට්ටමේ පාරිසරික සහ මානුෂීය ව්‍යසනයකි. විකිරණශීලී මූලද්‍රව්‍ය (Radioactive Isotopes) වායුගෝලයට මුදාහැරීමත් සමඟ, සුළං ප්‍රවාහයන් ඔස්සේ මෙම මාරාන්තික විකිරණ වලාකුළු ඉරානයේ දේශසීමා ඉක්මවා අසල්වැසි මැදපෙරදිග රටවල් දක්වා වේගයෙන් ව්‍යාප්ත විය හැකිය.

මෙහිදී සිදුවන ජීවිත හානිය ආකාර දෙකකින් සිදුවේ: පළමුව, බලාගාරය ආසන්නයේ සිටින පිරිස් අධික විකිරණ මාත්‍රාවන්ට නිරාවරණය වීමෙන් සති කිහිපයක් ඇතුළත “උග්‍ර විකිරණ සින්ඩ්‍රෝමය” (Acute Radiation Syndrome) හේතුවෙන් ක්ෂණිකව මිය යා හැකිය. දෙවනුව, දිගුකාලීනව දහස් සංඛ්‍යාත පිරිසකට පිළිකා (විශේෂයෙන් තයිරොයිඩ් පිළිකා සහ ලියුකේමියාව) වැළඳීමේ අවදානම ඉහළ යන අතර, පරම්පරා ගණනාවක් යනතුරු දරුණු උපත් ආබාධ සහ ප්‍රවේණික විකෘතිතා (Genetic Mutations) ඇතිවීමට මෙය හේතු වේ.

මෙම විනාශයේ කාලසීමාව වසර කිහිපයකට සීමා නොවන්නකි. විකිරණශීලී සීසියම්-137 (Cesium-137) වැනි ද්‍රව්‍යවල අර්ධ ආයු කාලය වසර 30ක් පමණ වන බැවින්, එම ප්‍රදේශයේ පස සහ ජලය නැවත ජීවත්වීමට සුදුසු තත්ත්වයට පත්වීමට වසර සිය ගණනක් ගතවිය හැකිය.

චර්නොබිල් ව්‍යසනයෙන් දශක හතරකට පසුවත් එම ප්‍රදේශය තවමත් මිනිස් වාසයට නුසුදුසු “තහනම් කලාපයක්” ලෙස පවතින්නේ මේ හේතුවෙනි. ඒ අනුව, බුෂෙහ්ර් බලාගාරයට එල්ල වන ප්‍රහාරයක් මගින් සමස්ත කලාපයක කෘෂිකර්මාන්තය, පානීය ජල මූලාශ්‍ර සහ සාමාන්‍ය ජන ජීවිතය ශතවර්ෂයකට වඩා වැඩි කාලයක් යනතුරු අඩපණ කළ හැකි මාරාන්තික උරුමයක් ඉතිරි කරනු ඇත.

මේ පුවත තව අයට බලන්න